De rol van buurtwinkels in leefbaar Duivendrecht

Recent is er opnieuw aandacht besteed aan het Dorpsplein in Duivendrecht en de mogelijkheden om deze centrale plek te verbeteren. In dat kader kwam ook het oude Plan Attika weer ter sprake. Dit plan, twintig jaar geleden ontwikkeld door architectenbureau Attika, beoogde een volledige transformatie van het dorpshart. Het plan omvatte een sfeervolle herinrichting van het winkelcentrum met kleurrijke nieuwbouw van woningen en winkels. Het doel: een bruisend en levendig plein dat het sociale en economische hart van Duivendrecht zou vormen.

Een dorp in transitie
Duivendrecht heeft door de jaren heen veel veranderingen doorgemaakt, en niet altijd ten goede. Het dorp, ooit bekend om zijn landelijke charme en hechte gemeenschap, is door verschillende ontwikkelingen onherkenbaar veranderd. Een van de grootste veranderingen is het verdwijnen van de middenstand. Dit is niet alleen in Duivendrecht, maar in veel dorpen en steden een belangrijk keerpunt gebleken. De buurtwinkels, ooit de ruggengraat van het sociale leven, hebben plaatsgemaakt voor zelfbedieningszaken en online winkelen.

De buurtwinkel als sociaal middelpunt
Wie herinnert zich nog de winkel op de hoek, waar niet alleen boodschappen werden gedaan, maar ook verhalen en nieuws werden uitgewisseld? De buurtwinkel was een plek van ontmoeting, een verbindende factor binnen de gemeenschap. De winkels werden vaak gerund door gezinnen die in of naast de winkel woonden. Deze ondernemers – de zogenaamde middenstanders – waren meer dan leveranciers; ze waren een vast onderdeel van het dagelijks leven. Ambachtslieden, zoals kappers en schoenmakers, droegen samen met winkeliers bij aan een levendige en hechte gemeenschap.

In de jaren vóór de technologische vooruitgang en de introductie van zelfbedieningszaken, was het winkelen een sociaal ritueel. Klanten ontmoetten elkaar bij de bakker, de slager of de kruidenier. Bestellingen werden opgenomen aan de deur en later thuisbezorgd. De melkboer en bakker kwamen dagelijks langs, waardoor er constant interactie was tussen inwoners en middenstanders. Zelfs religie speelde een rol bij het kiezen van leveranciers; een katholieke klant koos vaak een katholieke winkelier.

Technologische vooruitgang en het verdwijnen van de buurtwinkel
Met de komst van de auto, koelkast en verpakte producten veranderde het winkellandschap drastisch. Mensen gingen hun wekelijkse boodschappen doen in zelfbedieningszaken en supermarkten, waardoor de buurtwinkel steeds minder relevant werd. De sociale functie van de winkel verdween mee, en met het verlies van deze ontmoetingsplekken verloor ook de gemeenschap een deel van haar samenhang.

Terugblik en toekomst
Het verlies van buurtwinkels en de middenstand in Duivendrecht is meer dan een economische verschuiving. Het heeft invloed gehad op de sociale cohesie en leefbaarheid van het dorp. In het licht van de gesprekken over het Dorpsplein en het revitaliseren van het centrum, is het belangrijk om te reflecteren op de waarde van deze kleine ondernemers en de rol die zij speelden in het versterken van de gemeenschap.

Het is de moeite waard om niet alleen terug te kijken naar wat er verloren is gegaan, maar ook vooruit te denken. Kunnen nieuwe initiatieven rondom het Dorpsplein bijdragen aan een hernieuwde levendigheid en verbinding in het dorp? Het verleden biedt inspiratie voor de toekomst: een Duivendrecht waarin winkels weer een centrale plek krijgen in het sociale leven van de inwoners.

Overzicht van DE MIDDENSTAND in Duivendrecht TUSSEN 1935 EN 1965
Onderstaand overzicht is een bewerking van een bericht op de website van de Stichting Oud-Duivendrecht in mei 2011, samengesteld met de hulp van Joop Molenberg.

Voor het bezorgen werden verschillende transportmiddelen gebruikt: de transportfiets, handkar, bakfiets en paard en wagen.

Het aantal middenstanders in Duivendrecht per branche in alfabetische volgorde:

• 4 bakkers : De Hoop, Kwakman, Wolffenbuttel, Maartensdijk
• 3 cafés: Brugzicht, Scholte, Wiegmans
• 1 drogist: De Ruiter
• 1 elektronica winkel: Vuurmans
• 2 fietsenwinkels: Verberkt, Vleghaar
• 4 garagebedrijven:: Lowensteijn (Gille en sinds 1989 Hauber), Meijer, Niezen, Verberkt
• 3 groente- en fruitwinkels: Bon, Buis, van der Kooij
• 1 winkel voor huishoudelijke artitkelen: Wortel
• 2 kappers: Benafente, Houweling
• 1 kolenhandel: Schelling
• 7 kruideniers: Braam, Van Maarssen, Millenaar, Spar (Verkaik), Van Wees, Wierdsma, Zandstra
• 4 melkboeren: waaronder Jaap Beukeboom , Teun Beukeboom
• 2 manufacturen: Bouwman, van der Kroon
• 3 schildersbedrijven: van Eekeren, Noordman, Rijpkema
• 4 schoenmakers: te Beek, “Kokkie”, Riemslag, Rijs
• 1 winkel voor schoolartikelen en schrijfwaren: Boogaard
• 2 sigarenwinkels: Fakkeldij, Veka
• 2 slagers: Kolk, Van Walbeek
• 1 smederij/wagenmakerij/hoefsmid: Bieshaar Schuttel
• 2 taxibedrijven: Kramer, Niezen
• 2 timmerbedrijven: Ruigrok, Beukeboom
• 1 ijzerwarenwinkel: Lesto

In de loop van de jaren zijn de winkels (schoenmaker, melkman, groenteboer) uit het straatbeeld verdwenen. Veel bedrijven zijn gesloopt. Voormalige winkelpanden worden inmiddels gebruikt als woningen. De winkel- en bedrijfspanden die nog bestaan zijn tijdens een wandeling door Duivendrecht nog te bekijken.

RIJKSSTRAATWEG

Aan het gedeelte vanaf de verdwenen ophaalbrug tot waar nu het eerste huis begint stonden café Scholte (aan het water), Bakker Maartensdijk en Garage Niezen, rechts vanaf de brug.

• Melkzaak J. Beukeboom, Rijksstraatweg 2
• Slagerij Kolk, Rijksstraatweg 9
• Drogisterij de Ruiter, Rijksstraatweg 13
• Kapper Benafente (Sjakie), Rijksstraatweg 15
• Melkhandel van der Vaart, Rijksstraatweg 31
• Schoenmaker Kokkie, Rijksstraatweg 12
• Kruidenier Wierdsma ( Hoek Burg. van Damstraat), Rijksstraatweg 47
• Taxi Niezen, Rijksstraatweg 36
• Elektriciteit, Rijksstraatweg 57
• Gevangenis, naast Rijksstraatweg 118
• Melkhandel de Vries (Los, van Schaick), Rijksstraatweg 130
• Groenten / fruit van der Kooij, Rijksstraatweg hoek Korenbloemstraat 2
• Spar ( Verkaik), Rijksstraatweg hoek Korenbloemstraat 1
• Schoenmaker Riemslag (later van der Kroon), Rijksstraatweg 136
• Manufacturen van der Kroon thv, Rijksstraatweg 143
• Groentezaak (later snackbar) Dirk “Kippie” Buis nu appartementen, Rijksstraatweg t.o. Meidoornstraat
• Schrijf- en schoolartikelen Boogaard, Rijksstraatweg 177
• Taxi Kramer, Rijksstraatweg 179
• Smederij Bieshaar en Schuttel, Rijksstraatweg  198 t/m 200
• Fietsenzaak Vleghaar, Rijksstraatweg 210
• Kruidenier Braam, Rijksstraatweg 214
• Sigarenzaak (later kapper Houweling), Rijksstraatweg 216
• Groentezaak Bon, Rijksstraatweg 218
• Huishoudelijke artikelen Wortel, Rijksstraatweg 223
• Café Wiegmans (het huidige eetcafé Lotgenoten), Rijksstraatweg 215

De Rijksstraatweg liep in mijn tijd door naar Baambrugge, Abcoude en Utrecht.

Op het gedeelte van de katholieke kerk tot aan de (verdwenen) Oud-Diemerlaan lagen nog de zaken: huishoudelijke artikelen Wortel, sigarenwinkel Fakkeldij, fietsenreparatie en later autogarage/sleepdienst Verberkt, slagerij Van Walbeek, melkhandel H. Beukeboom, kruidenier van Wees, Bakkerij De Hoop en kruidenier van Maarssen.

MOLENKADE

De panden aan deze kade zijn helaas bijna allemaal verdwenen. Vanaf de oude brug waren hier respectievelijk:

• Kruidenier Zandstra
• Schildersbedrijf van Eekeren
• Schildersbedrijf Noordman
• Timmerbedrijf Ruigrok
• Kolenhandel Schelling

BERKENSTRAAT EN KLOOSTERSTRAAT

• IJzerwaren Lesto , Berkenstraat 2
• Café Brugzicht , Kloosterstraat 1
• Sigarenwinkel Veka , Kloosterstraat 3
• Garagebedrijf Lowenstein ( Gille en sinds 1989 Hauber) , Kloosterstraat 15
• Smederij Van Putten , Kloosterstraat 17
• Bakkerij Kwakman , Kloosterstraat 23

Dit is een verhaal uit een periode dat Duivendrecht nog een vrolijk dorp was, met een levendige middenstand en een leuk verenigingsleven. Er waren drie voetbalverenigingen TAVENU (Tot Aangename Verpozing En Nuttige Uitspanning) en ODA (Op Doel Af) en TDW (Training Door Winnen). Bij TDW aan de Populierstraat werd het eerste profvoetbal van Nederland gespeeld.

In Duivendrecht waren diverse jeugdclubs, een toneelvereniging, muziekkorps, zangverenigingen en een voor alle doeleinden geschikt verenigingsgebouw: PAX

IJzerwaren Lesto Berkenstraat 2, hoek Rijksstraatweg 9

Melkhandel Jaap Beukeboom Rijksstraatweg 2

Drogist de Ruijter Rijksstraatweg 13

Melkhandel Van der Vaart Rijksstraatweg 31

Kruidenier Wierdsma Rijksstraatweg 47 hoek Burgemeester van Damstraat

Melkhandel (de Vries, Los) van Schaick, Rijksstraatweg 130

Links: Spar Kruidenier Verkaik, Rijksstraatweg hoek Korenbloemstraat 2
Rechts: Groenten en fruit: van der Kooij, Rijksstraatweg hoek Korenbloemstraat 1, deels zichtbaar

Manufacturen van der Kroon Rijksstraatweg ter hoogte van Rijksstraatweg 143

Groentezaak Dirk ( „Kippie‟) Buijs, later snackbar Rijksstraatweg 169 t.o. Meidoornstraat

Taxi Kramer Rijksstraatweg 179

Kruidenier Braam Rijksstraatweg 214

Groentenzaak Bon, Rijksstraatweg 116 (Op de kaart Rijksstraatweg 96 = oude nummering)

Huishoudelijke artikelen Opoe Wortel Rijksstraatweg 232

Kruidenier Zandstra Molenkade 2^e pand van rechts

Café Brugzicht Kloosterstraat 1

De websiteredactie vond nog een paar advertenties uit de Amstelgids van 1961 die melding maken van:

• De firma Vuurmans, technisch bureau. De “oude “ heer Vuurmans liet als Sinterklaas kinderharten sneller kloppen en jarenlang was hij actief betrokken bij de plaatselijke brandweer. Het bedrijf vestigde zich later in Ouderkerk en opvolger zoon Gerrit en zijn vrouw Els zijn dit voorjaar (2011) met pensioen gegaan.
• Th.Buys, aardappelen en groenten. Later volgde zoon Dirk („Kippie‟) zijn vader op in het scheefgezakte huisje bij de spoorbomen, Rijksstraatweg 169. Later de eerste snackbar van Duivendrecht.
• H. Witziers, ook bekend onder de naam van Beest. Hier kon je in een winkeltje vooraan de Rijksstraatweg op nummer 18 de ladders in je nylonkousen op laten halen. Later verhuisde de zaak voor dameskleding naar de Middenweg in A‟dam oost.
• De familie Kik – Klebach runde daarna in het pand een sigarenzaak, waar je ook voor kranten en tijdschriften terecht kon. En tegen het eind van het jaar voor vuurwerk. Weer later hield rijschool Tuinman hier kantoor.
• F.J. Tulp, het adres voor herenkleding.
• Oud-Duivendrechters hebben het nog vaak over het vakmanschap van de timmerlieden Jos en Piet „Beuk‟ aan de Diemerlaan ( de gebroeders Beukeboom).
• In zijn stofjas stond de jongere broer in Lesto, de ijzerwarenzaak aan de Berkenstraat, die eigendom was van zijn veel oudere zuster, die doorgaans achter de winkel verbleef.
• De oprichter van taxibedrijf Kramer Jan was scheel. Harry Griffejoen was de roodharige medewerker van bakkerij “De Hoop”.
  
  Kramer riep de jonge bezorger toe: “Rood, een half brood!”
  “Schele, waarom neem je geen hele?” was prompt het antwoord.