Ga naar de inhoud

Amstelvoorde en de golfcourse in kaart

In dit artikel bespreek ik de veranderingen ter plekke van de huidige Amsterdam Old Course door de bouw van Amstelvoorde. Het behoud van het Zwarte Laantje en de bescherming van het Clubhuis van de golfclub komen aan bod, alsmede de status van beide in het besluitvormingsproces in de gemeenteraad. Tenslotte zeg ik nog iets over de fietstunnel onder station Duivendrecht en over de invloed van het vliegtuiglawaai.

Een week of wat geleden zijn op diverse plekken in onze gemeente de plaatsnaambordjes ‘Amstelvoorde’ geplaatst. Een paar maanden geleden zijn de eerste bewoners in de flexwoningen getrokken en de eerste palen zijn deze maand geslagen voor de Smart Mobility Hub. Zomaar wat voorbeelden… de nieuwe stadswijk in Ouder-Amstel wordt steeds concreter!

Over de wijk is goed nagedacht. Talloze aspecten worden uitgebreid besproken in onder andere de Structuurvisie (2021), het Stedenbouwkundig Raamwerk (2024), het Beeldkwaliteitskader (2024) en enkele Beeldkwaliteitsplannen (Toekomstkwartier, 2025 en Parkkwartier, 2026). 

Er wordt alles aan gedaan de wijk een prettige woonplaats te laten zijn, alles binnen nationaal en provinciaal beleid en wettelijke kaders van bijvoorbeeld vliegtuiglawaai. Ook zijn de functies, mobiliteit, parkeren, groenstructuren, de waterstructuur, recreatie en sociale beleving al netjes ingetekend. Zelfs archeologie en historische structuren en waarden worden besproken. 

Op onze website is in het verleden al vaker aandacht geschonken aan het cultuur-historisch erfgoed dat zich bevindt in het gebied van Amstelvoorde: de golfcourse van de AOC, het monumentale Clubhuis en het historische Zwarte Laantje. 

De Stichting Oud-Duivendrecht, daarin gesteund door de Stichting Vrienden van Duivendrecht en de Werkgroep Cultureel Erfgoed (onderdeel van het Cultuurplatform Ouder-Amstel) maakt zich zorgen over de bescherming van het monumentale Clubhuis van de golfclub en het voortbestaan van het historische (1000 jaar oude) Zwarte Laantje. Wij vinden dat deze historische plekken op een waardige manier en met respect voor de geschiedenis behouden moeten worden voor toekomstige generaties. Als monumentale getuigen van de cultuur-historie in ons Amstelland.

In dit artikel wil ik schetsen welke impact de aanleg van de nieuwe wijk heeft op het gebied van de Old Course. Vanouds behorend bij Duivendrecht, maar door metro- en spoorwegen nu gescheiden van het dorp. 

Luchtfoto van het monumentale Clubhuis in zijn groene omgeving. Herkomst foto: Amsterdam Old Course.

De Structuur van de nieuwe wijk

Amstelvoorde zal worden ontwikkeld via een aantal ‘kwartieren’. In de kaart hieronder zie je ze: Parkkwartier (op de kaart nog aangeduid met ‘Tuinenkwartier’), Toekomstkwartier, Onder de Bogen (Noord en Zuid), Urban Village kwartier, Old Course kwartier, Stationskwartier, en de Sportkwartieren (Oost en West). 

Onderverdeling van Amstelvoorde in 9 ‘kwartieren’. In de rode cirkel: het Clubhuis van de AOC. Uit: Stedenbouwkundig Raamwerk (2024).

Op een andere kaart, hieronder, is de wijk op een wat meer gedetailleerde wijze ingetekend, met bouwblokken, straten, water en groen. Hier zijn ook de grote gebieden met sportvelden goed te zien, en ook het volkstuinencomplex linksonder is goed te herkennen. 

Meer gedetailleerde impressie van de nieuwe wijk. Uit: Stedenbouwkundig Raamwerk (2024).

Opvallend in de nieuwe wijk is het langgerekte centrale stadspark, dat met een landbrug over de Holterbergweg geleid wordt. 

Er zal in 2027 begonnen worden met de aanleg van het Parkkwartier en het Toekomstkwartier, in het westelijk deel van de wijk. Hiervoor zijn vorige maand door de Gemeenteraad de Beeldkwaliteitsplannen vastgesteld. Participatie is er geweest in de vorm van een enquête en twee online bijeenkomsten. 

Het ‘Old Course kwartier‘

Laten we nu kijken naar de plannen voor het gebied rondom de huidige golfbaan. In de kaart hieronder is het oostelijk deel van Amstelvoorde te zien, dus ten oosten van de Holterbergweg. We zien dat de beide kwartieren ‘Onder de Bogen’ en het Urban Village zich op het terrein bevinden van de huidige golfbaan, het blauw omlijnd perceel. Wat ook te zien is: het oostelijk deel van het centrale stadspark ligt op het huidige golfterrein. Hier blijft het dus groen. Ook aan de randen van de nieuwe wijk en binnenin komt groen, al zal het in geen verhouding staan met het robuuste groen van de huidige golfcourse en de vele dieren die er leven. De golfclub koestert de ecologie van de golfbaan en is in 2025 opnieuw gecertificeerd voor duurzaam golfbaanbeheer.

Het geplande Amstelvoorde ter plekke van de huidige Amsterdam Old Course (blauw omkaderd). Rood omcirkeld: het Clubhuis. De dikke zwarte lijn: het huidige Zwarte Laantje. Het gestippelde stuk is een omlegging die stamt uit de tijd van de aanleg van de Utrechtboog. Lange stippellijnen: spoorwegen. Uit: Stedenbouwkundig Raamwerk (2024).

Het monumentale Clubhuis van de Old Course (rood omcirkeld) is van meet af aan al meegenomen in de plannen, maar niet (noodzakelijkerwijs) als gemeentelijk monument, maar gewoon als mooi pand met bijvoorbeed een horecafunctie, zie hieronder. 

Het Clubhuis “ge-ensceneerd” in de wijk. Uit: Stedenbouwkundig Raamwerk.

In de kaart hierboven heb ik met een dikke zwarte lijn het huidige Zwarte Laantje ingetekend. Het Zwarte Laantje komt niet terug in de plannen voor Amstelvoorde. Dit is goed te zien in de detailtekening van de situatie pal naast het Clubhuis, hieronder: 

Geplande situatie pal naast het Clubhuis (rood omcirkeld). Zwarte stippellijn: het huidige tracé van het Zwarte Laantje. Lichtgroene lijnen: idee: vlonderbrug?

Het Clubhuis bevindt zich op een schiereilandje met een aanlegsteiger en nergens, ook niet in het aangrenzende Urban Village kwartier komt het tracé van het Zwarte Laantje terug. 

Hoe mooi zou het zijn als het huidige stukje Zwarte Laantje bij het Clubhuis wordt behouden (of iets verlegd in het verlengde) en gecombineerd wordt met een (recreatief aantrekkelijke!) voet- vlonderbrug over het water (lichtgroen in de afbeelding hierboven). 

Het is ook de moeite waard om te onderzoeken hoe het Zwarte Laantje en de vlonderbrug opgenomen kunnen worden in een cultuur-historische (/ecologische) wandeltocht tussen het oude dorp Duivendrecht en zijn nieuwe buur Amstelvoorde. Kijk bijvoorbeeld naar de Diemerscheg. De vlonderbrug en het Zwarte Laantje lenen zich niet niet voor fietsverkeer, maar het Clubhuis kan via een korte omleiding ook zeker fungeren als tussenstop in een langere cultuur-historische fietsroute van Amsterdam naar Ouderkerk (en terug via de Amstel!).

Het Zwarte Laantje in de Structuurvisie

In de Structuurvisie van -toen nog- ‘De Nieuwe Kern’, wordt het Zwarte Laantje enkele keren genoemd: Vanuit de participatie is de wens geuit het Zwarte Laantje (deels) te behouden. In de Structuurvisie zelf wordt gesteld: “Bij de uitwerking van de plannen dient ook de mogelijkheid voor het behoud/inpassing van het Zwarte Laantje onderzocht te worden”. Kennelijk heeft men dit bij de plannen tot nog toe toch niet meegenomen. De waarschijnlijke reden: “de wens om zoveel mogelijk van het huidige groen en historische elementen te behouden (…) wordt bemoeilijkt door de benodigde ingrepen om het gebied toekomst-robuust en rainproof in te richten”. Dit wordt niet verder toegelicht en onduidelijk blijft hoezeer men zich heeft ingespannen om het Zwarte Laantje wél op de een of andere manier te behouden. Als pleister op de wonde worden “een aantal knotwilgen” en “een informatiebord” genoemd. 

Deze pleister op de wonde doet geen recht aan het cultuur-historisch belang van deze bijna 1000 jaar oude verbindingsweg in Amstelland. 

Opmerkelijk is wel dat in het Stedenbouwkundig Raamwerk een impressie is opgenomen van een wilgenpaadje, dat natuurlijk sterk doet denken aan het Zwarte Laantje, zie onderstaande afbeeldingen.  

Het ‘Wilgenlaantje’ in het Stedenbouwkundig Raamwerk.
Het huidige Zwarte Laantje, nabij het Clubhuis.

Status Zwarte Laantje

In de gemeenteraadsvergadering van 5 maart 2026 is een motie aangenomen waarin het College van B&W opgedragen wordt bij de grondeigenaar en de projectontwikkelaar te pleiten voor het behoud van waardevolle elementen van het historische Zwarte Laantje. 

Het College heeft dit inderdaad gedaan en er is afgesproken dat dit punt meegenomen en uitgewerkt wordt bij het maken van het Stedenbouwkundig Plan voor het oostelijk deel van Amstelvoorde. Dit plan wordt echter pas verwacht na 2028.

Voor die tijd blijft het dus belangrijk om het belang van het behoud van het Zwarte Laantje onder de aandacht te blijven brengen. En… we wachten op de participatiebijeenkomsten van het Old Course Kwartier! 

Status Clubhuis

In februari 2026 is door het Cuypersgenootschap de monumentenstatus van het Clubhuis officieel aangevraagd. 

In de gemeenteraadsvergadering van 5 maart 2026 is besloten om het aanwijzen van het Clubhuis tot Gemeentelijk Monument tot een raadsbevoegdheid te maken. 

In dezelfde gemeenteraadsvergadering is een motie aangenomen waarin gesteld wordt dat aanwijzing van het Clubhuis als Gemeentelijk Monument de best passende optie is. 

Een en ander heeft (vermoedelijk) geleid tot het indienen van zogenaamde Zienswijze van de grondeigenaar (de NS*). Deze zijn nog niet openbaar gemaakt, maar te verwachten is dat men niet blij is met het Clubhuis als Gemeentelijk Monument, vermoedelijk in verband met de verkoopbaarheid (de NS is hiervan ook eigenaar*). *NB: zeer recentelijk (13 november 2026, NHNieuws, AT5, Parool, Gemeente Amsterdam) is bekend gemaakt dat de gemeente Amsterdam grond van NS heeft gekocht voor de bouw van 2100 (van de 6200) woningen in Amstelvoorde. Het is op dit moment niet duidelijk of eventuele bezwaren tegen de monumentenststatus van het Clubhuis dan ook gehandhaafd worden.

De -al of niet- aanwijzing tot Gemeentelijk Monument zal waarschijnlijk behandeld worden in de raadsvergadering van februari 2027. 

Voor die tijd blijft het belangrijk om het belang van een bescherming van dit prachtige pand (van buiten en van binnen!) als Gemeentelijk Monument te blijven benadrukken. Talloze Amsterdamse panden zijn er het voorbeeld van dat een succesvolle exploitatie van een officieel monument gewoon mogelijk is, en zelfs aantrekkingskracht kan hebben!

Tekening uit 1934 van de architect F.A. Warners. Warners ontwierp niet alleen de buitenkant, maar nam het interieur integraal mee. Het interieur is in al die tijd nauwelijks veranderd. Kom eens kijken en een kopje koffie drinken! Het café is toegankelijk voor alle belangstellenden.

Station Duivendrecht

In de plannen is ook een heel klein stukje Duivendrecht meegenomen. Maar meteen wel met een potentieel grote impact voor het dorp, vooral het kwetsbare gebied rondom de St Urbanuskerk: de fiets- en voetgangerstunnel onder het station door. Op onderstaand kaartje is dit zichtbaar gemaakt. Met kleuren is aangegeven dat dit deel ook qua ruimtelijke inrichting herontwikkeld wordt. 

Combinatie van voorgaande kaart met het gebied rond het Kerkplein in Duivendrecht. De geprojecteerde tunnel is linksboven in rood aangegeven. 

De tunnel maakt een directe noordoost-zuidwest route mogelijk, bijvoorbeeld tussen Duivendrecht en Ouderkerk. Er hangt wel een prijskaartje aan: de aanleg van de tunnel is technisch erg complex en daarmee ook erg duur. Ramingen over deze kosten zijn niet openbaar, maar een fietstunnel in Utrecht kwam op 40 miljoen. Bovendien bestaan er grote zorgen omtrent de sociale veiligheid in deze tunnel (geschat ongeveer 150 meter lang). 

Dus: is dit het allemaal wel waard? Onderstaande kaart geeft de route aan van het begin van de busbaan naar de andere kant van het station, via de tunnel (rood, 580 meter) en via de busbaan en de aan te leggen straten (paars, 830 meter). Een verschil van 250 meter, per fiets 45 seconden, lopend 3 minuten. 

Combinatie van voorgaande kaarten met de plattegrond van Duivendrecht. Ingetekend zijn de twee fietsroutes: in rood via de fietstunnel en in paars via de bestaande busbaan. Het verschil is 250 meter.

Vliegtuiggeluid

In de ‘wandelgangen’ werd vaak geopperd dat er in DNK überhaupt niet gebouwd kon worden vanwege het vliegtuiglawaai. Nou, dat valt erg mee. Wel zijn er enkele zones gedefinieerd, waar verschillende mogelijkheden zijn. In het plaatje hieronder zijn deze zones aangegeven, ook ingetekend in het plaatje dat ik al eerder gaf. 

In zone W zijn inderdaad flinke restricties, en mag er in principe niet gewoond worden. Dit is hoofdzakelijk in het Stationskwartier en de ‘Urban Village’, waar slechts plek is voor werken, voorzieningen, winkels, cafés, restaurants en hotels. Maar in zones X en Y is al heel veel mogelijk. Woningbouw is hier mogelijk omdat geluidsoverlast beperkt kan worden door de appartementenblokken in hoogteprofiel en oriëntatie ‘af te keren’ van de aanvliegroute en door materiaal- en ornamentkeuze van de gevels. In zone Z zijn geen restricties meer. 

Bas Smeulders

archivaris Stichting Oud-Duivendrecht

Bronnen: 

Website De Nieuwe Kern (Amstelvoorde)

Structuurvisie (2021)

Stedenbouwkundig Raamwerk (2024)

Beeldkwaliteitskader (2024)

Beeldkwaliteitsplan Toekomstkwartier (2025)

Beeldkwaliteitsplan Parkkwartier (2026)

5 gedachten over “Amstelvoorde en de golfcourse in kaart”

  1. Mooi en helder overzicht-verhaal Bas. Kunnen we ergens nog wat meer druk zetten om het zwarte laantje echt beter in de plannen in te passen?

  2. Willemies van der Velden

    Ha Bas,
    Wat heb jij een aantal zaken, die van impact zijn bij de ontwikkeling van Amstelvoorde, duidelijk inzichtelijk gemaakt, zowel in woord als beeld.
    Mooi met al het kaartmateriaal erbij. Zelfs de gegevens van de laatste overleggen heb je hier in meegenomen.
    Voor een ieder die wil volgen, hoeveel het vraagt om in dit nieuwe stadsdeel oud en nieuw op elkaar aangesloten te krijgen, is dit een heel waardevol artikel. Je hebt het van heel wat verschillende kanten belicht!

  3. Kijk… Amsterdamsche Golfclub te Duivendrecht en niet te Amstelvoorde. Duivendrecht lijkt u echt te zijn beperkt naar het gebied tussen de twee metrolijnen en de gemeentegrens met Diemen in.

  4. Beste Bas,

    Een indrukwekkend dossier heb je samengesteld met name ook de inzichtelijke cartografie.

    Is het misschien zinnig om Stadsherstel te betrekken bij het streven voor het behoud van het Zwarte laantje en de Old Course?

    Veel succes toegewenst,

    Wim Welling

  5. Wat een geweldig mooi, duidelijk en bruikbaar overzicht!
    Het zou zo jammer en nodeloos zijn de paar bestaande pareltjes op te offeren.
    Welke politicus is bereid mee te denken met de SOD? Er moeten toch mensen in de politiek te vinden zijn met gevoel voor geschiedenis en cultuur, die bereid zijn hun schouders hieronder te zetten?

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *