Verzetsgroep Rolls Royce in Duivendrecht

Recentelijk kwam mij een verhaal ter ore van het spionagewerk dat de verzetsgroep Rolls Royce in Duivendrecht verrichte vanuit de praktijk van tandarts Neering, Rijksstraatweg 5. Het liep uiteindelijk fout want in najaar 1944 werden enkelen van hen gevangengenomen, onder wie Cor Zeeman. 

Verzetsgroep Rolls Royce

Rolls Royce was een verzetsgroep, opgericht eind 1943 in Amsterdam, die zich ontwikkelde tot algemene koeriersdienst van de illegaliteit. De groep kwam deels voort uit de opgerolde verzetsgroep CS-6 (naar Corellistraat 6). Het was een relatief jonge en informele organisatie, maar met een groot bereik. Hun activiteiten waren koeriersdiensten, spionage (militaire en politieke informatie), verspreiding van illegale kranten en hulp aan onderduikers. Na de oorlog publiceerden enkele leden een verslag van de verzetsactiviteiten. 

Troepenbewegingen

Cor Zeeman was lid van Rolls Royce. Hij was daar in september 1944 begonnen. Zijn verzetswerk bestond eruit de troepenbewegingen van de Duitsers gade te slaan. Cor hoorde bij een groepje jonge mannen die dit bij toerbeurt deden, dag en nacht. Ze deden dit vanuit het praktijkadres van tandarts Neering, Rijksstraatweg 5. Cor woonde zelf in Betondorp. 

Voor het verzet zal het een uitstekende plek zijn geweest. De Rijksstraatweg was toen namelijk de enige doorgaande weg van Amsterdam naar Abcoude en Utrecht en de bewegingen van de Duitsers konden goed geobserveerd worden vanuit het pand. Bovendien kon men met een verrekijker vanuit het pand de Duivendrechtse brug (waar vaak gecontroleerd werd) en de doorgaande weg daarachter, van Amsterdam richting Diemen en verder naar het oosten, goed in de gaten houden.

Rijksstraatweg 5

Het praktijkadres van de tandarts was Rijksstraatweg 5. Samen met no. 3 was dit een grote dubbele villa, waarin later dokter Kluijver en Boy Edgar nog woonden en praktijk hielden. Boy Edgar was meteen ook de laatste bewoner, want in 1979 of 1980 is het pand gesloopt voor de aanleg van het verkeersknooppunt A10-Gooiseweg.

Momenteel vinden we het adres Rijksstraatweg 5 op de hoek met de Berkenstraat. Na de sloop van de villa kwam het adres ‘Rijksstraatweg 5’ vrij en heeft het het minder in het oog springende ‘Berkenstraat 1’ vervangen.

Arrestatie en Arbeitseinsatz

Zoals hiervoor al vermeld, is Cor in het najaar van 1944 gearresteerd, dus al vrij snel nadat hij bij Rolls Royce begonnen was. Dit gebeurde bij de Duivendrechtse brug, waar sowieso vaak gecontroleerd werd, en waar op die kwade dag, tijdens een razzia alle jongemannen werden meegenomen. Iedereen kon het overkomen, niet alleen als je in het verzet zat. Zijn buurvrouw in Betondorp, Henny van Ammelrooy zag het gebeuren en is meteen naar huis gegaan, heeft een pakje brood klaargemaakt, en heeft het met de fiets (die had zij dus nog!) Cor achterna gebracht. 

Cor heeft enkele dagen vastgezeten in het Lloyd hotel, de derde gevangenis van Amsterdam, voor kortgestraften en preventief gedetineerden. Daarna is hij op transport gezet naar Duitsland, voor de beruchte ‘Arbeitseinsatz’. In Duitsland is hij tijdens een intern transport uit een trein gesprongen en is, samen met een man die in de Kinkerbuurt woonde, teruggelopen naar Amsterdam. Het kostte ze zes dagen en ze sliepen bij boerderijen en kregen onderweg eten. Half april 1945 was Cor weer thuis. 

Over zijn werk in het verzet heeft Cor nooit willen praten. Vandaar dat ik verder geen informatie heb over het spioneerwerk dat hij samen met zijn mede-verzetsstrijders in Duivendrecht verrichtte. Cor Zeeman is in 2007 overleden. 

Tandarts Neering 

Gerhardus Bonaventura Neering, geboren 19 augustus 1888, haalde in augustus 1930 zijn examen tandtechnicus. Hij woonde toen al op de Molenkade 24 in Duivendrecht, samen met zijn tweede vrouw Rosette Sajet en vijf kinderen, van wie twee uit een eerder huwelijk. In 1938 had Neering een praktijk op Rijksstraatweg 5, en op 1 november 1939 verhuist ook het gezin daar naar toe. Uit een advertentie uit 1941 valt af te leiden dat Neering in dat jaar in Amsterdam, op de Zuider-Amstellaan woont (nu Rooseveltlaan); zijn praktijk is nog steeds Rijksstraatweg 5. In 1948 verhuist de praktijk naar de nabijgelegen Rijksstraatweg 1b. In november 1950 vestigt zich tandarts Zandvoort op Rijksstraatweg 1b. Neering is dan met zijn praktijk verhuisd naar Zwanenburg. 

Zowel voor de oorlog als erna was Neering actief in de politiek. In 1937 stond hij op de lijst van de CHU voor de Tweede Kamerverkiezingen, en in 1939 was hij kandidaat voor de Provinciale Staten. Na de oorlog vinden we hem in de lokale politiek terug. 

Gerhardus Neering is op 28 november 1983 in Zwanenburg overleden. Zijn vrouw Rosette Sajet was daar al in 1975 overleden.

Koeriersdiensten voor het verzet

Voor dit verhaal ben ik veel dank verschuldigd aan Willy Bootsma-Zeeman, Cor’s twee jaar jongere zus, en haar schoonzoon Ronald Sanders. Willy is nu 98 jaar oud en woont sinds 1958 in Osdorp. Tijdens de oorlog woonden Cor en Willy in hun ouderlijk huis, Ploegstraat 111 in Betondorp. 

Willy heeft ook verzetswerk gedaan voor Rolls Royce, vooral koeriersdiensten. Dagelijks bracht ze pakjes met papieren met troepenbewegingen van de Duitsers naar adressen in Weesp en Abcoude en was ze een groot gedeelte van de dag weg. Andere koeriersters brachten de pakjes verder het land in. Ook tijdens de strenge winter van 1944-1945 maakte Willy de tochten. Voor haar veiligheid wist ze alleen adressen en geen namen, zodat ze bij verhoor geen verzetsmensen kon verraden. Het was riskant werk en op een keer belandde Willy in een razzia voor de Arbeitseinsatz, waar ze zich gelukkig uit wist te praten.

Na de oorlog, eind 1945, werd een bijeenkomst georganiseerd waar alle Rolls Royce koeriersters met elkaar konden kennismaken. Dit was in restaurant Brinkmann in Haarlem. Er werden adressen uitgewisseld en iedereen kreeg een boekje over het verzetswerk van Rolls Royce. Willy heeft daarna geen contact meer gehouden. Ze vond, net als veel anderen, haar verzetswerk van ondergeschikt belang. 

Bas Smeulders, archivaris Stichting Oud-Duivendrecht