De Rijksstraatweg is al eeuwen het hart van het dorp. Waarschijnlijk komt elke inwoner van Duivendrecht er wel minstens één keer per week. De naam is zo vertrouwd dat je er misschien niet bij stilstaat hoe de weg aan zijn naam komt. Rijks… straat-weg…?
Zand- en kleiwegen
De naam Rijksstraatweg verwijst naar een netwerk van door het rijk aangelegde verharde verbindingswegen (straatwegen) met een economisch of bestuurlijk/militair doel. De oorsprong van dit wegennetwerk vinden we al in de Franse tijd. Vóór die tijd waren de verbindingen in het land slecht (meest zand- en kleiwegen) en vormden een onsamenhangend geheel. Napoleon vond dat hierin verandering diende te komen. Er zijn zeker 12 ‘Rijksstraatwegen’ overgebleven in Nederland.
‘Onze’ Rijksstraatweg werd in de Franse tijd verhard. Het was immers onderdeel van de belangrijke verbinding tussen Amsterdam en Parijs. Onder het Franse bewind kwamen er ook plannen voor een uitgebreider rijkswegennet.
Rijkswegenplan
De plannen voor het rijkswegennet werden na de Franse tijd, na 1813, voortgezet onder Koning Willem I, maar door de opkomst van de spoorwegen stagneerde deze ontwikkeling rond 1850 en werd er zelf bespaard op onderhoud, onder andere door de wegen weer smaller te maken; spoor en schip maakten de dienst uit. Alles veranderde echter met de opkomst van de auto; rond 1920 werd een omslagpunt bereikt, leidend tot het Rijkswegenplan 1927, het eerste echt nieuwe wegenplan sinds het vertrek van Napoleon.
Onze Rijksstraatweg heeft niet altijd zo geheten. Op oude ansichtkaarten zie je ook de namen Dorpstraat, Amsterdamse Straatweg en Duivendrechtselaan. De verschillende namen werden (in de volksmond) ook nog vaak door elkaar gebruikt. Het is niet helemaal duidelijk wanneer de weg officieel, dus ook als adres, Rijksstraatweg werd. Maar in 1897 wordt in het Nieuws van de Dag de veiling van een huis aangekondigd: Rijksstraatweg no. 76. Vanaf midden jaren ’20 komt de Duivendrechtse Rijksstraatweg als adres vaker voor in kranten.
Gedempte sloten
In het kader van het Rijkswegenplan 1927 werd de verbinding Amsterdam-Utrecht gestroomlijnd. De weg werd breder en daarvoor moesten de sloten die tot dan toe aan weerszijden van de Duivendrechtselaan liepen, gedempt worden. In het Algemeen Handelsblad van 7 december 1933 wordt dit geïllustreerd met een foto met een bijschrift: “In den Rijksweg Amsterdam-Utrecht wordt bij Duivendrecht aanmerkelijke verbetering gebracht: gronden worden onteigend en slooten gedempt om een verbreeding van den rijweg mogelijk te maken. Een zinkstuk van rijshout ligt in een der gedempte slooten; duidelijk laat de foto zien hoe breed de weg zal zijn geworden na deze verbetering.”
De foto is genomen op de plek waar nu het station ligt, want de weg liep toen gewoon door. Op de foto is nog meer te zien. Midden op de achtergrond het toegangshek voor de St. Urbanuskerk. Rechts daarvan hetzelfde pand waar nu Lotgenoten zit en het nog bestaande, laatste huis aan de oostzijde van de weg. Uiterst rechts de verdwenen St. Joannesschool.
Bas Smeulders, archivaris Stichting Oud-Duivendrecht
Dit artikel verscheen deze week ook in het Weekblad voor Ouder-Amstel, in de rubriek ‘Duivendrecht, dorp toen en nu’. In deze rubriek geeft Stichting Oud-Duivendrecht een historische achtergrond van actuele thema’s. Dit kan nuttig zijn, maar het is ook gewoon leuk om te weten hoe iets vroeger was. Het dorp krijgt er een extra dimensie door…