Bas Smeulders over het Zwarte Laantje en de Nieuwe Kern
Dit interview verscheen deze week ook in het Weekblad van Ouder-Amstel.
Verborgen tussen de fairways van golfbaan De Old Course ligt het Zwarte Laantje: een smalle, boomrijke strook die in de plannen voor de Nieuwe Kern mogelijk moet verdwijnen. Geen openbare wandelroute, maar wel een landschappelijk element met diepe historische wortels. Bas Smeulders, archivaris van Stichting Oud-Duivendrecht, hoofdredacteur van het tijdschrift Speuren en Ontdekken en inwoner van Duivendrecht, maakt zich zorgen over het mogelijke verlies.
Veenontginningen en een drama
“Dit laantje is geen toevallig pad,” zegt Smeulders. “Het volgt een structuur die teruggaat tot de eerste ontginningen van dit gebied, rond 1075. Loodrecht op dit pad begon men het veen systematisch droog te leggen en in cultuur te brengen. Zulke lijnen in het landschap zijn zeldzaam, juist omdat ze vaak zijn verdwenen door latere ingrepen.”
Volgens Smeulders is de betekenis niet alleen landschappelijk, maar ook historisch geladen. “Volgens de overlevering is Floris V in 1296 in deze omgeving om het leven gekomen. Graaf Floris was overgelopen naar de vijand, de Fransen, en gevangen in het Muiderslot. Gijsbrecht van Aemstel wilde hem uitleveren aan de Engelse koning. Onderweg naar het kasteel in Ouderkerk, vluchtte de graaf, maar gleed van zijn paard en belandde in de modder. Daar werd hij gedood. In de overlevering van dit drama bleef de plek ‘de Swarte Wegh’, waar de naam ‘Zwarte Laantje’ nu nog naar verwijst.”
Dat maakt het Zwarte Laantje, zegt hij, tot meer dan een strook groen. “Het is een plek waar geschiedenis, landschap en verhalen samenkomen. Als we zo’n structuur weghalen, verdwijnt er iets wat je niet kunt terugbouwen.”
Geen leeg canvas
Tegelijk begrijpt hij de druk om te bouwen. “De woningnood is reëel. Maar het wordt problematisch als we elk bestaand element behandelen alsof het een leeg canvas is. Erfgoed zit niet alleen in monumenten, maar ook in paden, kavels en lijnen die laten zien hoe een gebied is ontstaan.”
Volgens hem hoeft behoud geen blokkade te zijn voor ontwikkeling. “Met enige creativiteit kun je dit juist integreren in een nieuwe wijk. Denk aan het behouden van het tracé als groene as, een landschappelijke corridor, met informatie in de openbare ruimte. Zo krijgt de Nieuwe Kern niet alleen woningen, maar ook identiteit.” “Mensen vinden het leuk als er in hun buurt nog zo’n oud historisch pad loopt.”
Onderdeel van de toekomst
De kern van zijn boodschap is helder. “Vernietig het verleden niet zonder noodzaak. Sommige dingen kun je compenseren, dit niet. Als zo’n historische structuur eenmaal weg is, is zij voorgoed verdwenen.”
Aan beleidsmakers zou hij willen zeggen: “Ga hier staan, kijk om je heen. Niet alleen op kaarten en maquettes, maar in het veld. Vraag je af wat er overblijft van de geschiedenis als dit verdwijnt.” En aan inwoners die twijfelen? “Bedenk wat je wilt doorgeven. Niet alleen nieuwe gebouwen, maar ook de verhalen die aan plekken kleven. Het Zwarte Laantje kan onderdeel zijn van de toekomst van Ouder-Amstel – als we ervoor kiezen er zorgvuldig mee om te gaan.”
Tot slot kan hij iedereen aanraden de korte documentaire over het Zwarte Laantje te bekijken op YouTube.
Paul Hiel