Duivendrecht, dorp toen en nu

Een nieuwe rubriek in het Weekblad voor Ouder-Amstel met als eerste thema’s De groei van Duivendrecht, Kardinaal Wim Eijk, Veranderingen bij en door het spoor, en Vluchtelingenopvang.

In april dit jaar zijn wij begonnen met het verzorgen van een twee-wekelijkse rubriek in het Weekblad voor Ouder-Amstel. Wij zijn het blad erkentelijk voor deze gelegenheid om aandacht te kunnen schenken aan de geschiedenis van Duivendrecht. De insteek van de rubriek is om hedendaagse gebeurtenissen of ontwikkelingen in het dorp in een historisch perspectief te plaatsen. Dit kan nuttig zijn, maar het is ook gewoon leuk om te weten hoe iets vroeger was. Het dorp krijgt er een extra dimensie door…

Op 23 april verscheen de eerste aflevering, met als titel ‘De groei van Duivendrecht’. Met het oog op de pausverkiezing tijdens het conclaaf, waar Kardinaal Eijk kandidaat was, verscheen twee weken later een artikel over deze in Duivendrecht geboren geestelijke. Dat artikel is indertijd op onze website geplaatst. In de weken daarna volgden een artikel over recente en lang geleden veranderingen bij en door het spoor, en een artikel over Vluchtelingenopvang in Duivendrecht in het heden en verleden. Hieronder zijn de eerste bijdragen te lezen, en vanaf later deze week wordt elk artikel apart op onze website geplaatst.

De Groei van Duivendrecht

In de eerste aflevering werd even stilgestaan bij de groei van Duivendrecht, ingegeven door de enorme veranderingen die het dorp te wachten staat met de ontwikkeling van onder andere de Nieuwe Kern. 

Duivendrecht ontstond als een lintdorp met een twintigtal boerderijen aan weerskanten van de Duivendrechtselaan, nu de Rijksstraatweg. In de jaren-20 en -30 van de vorige eeuw ontstonden er langs de weg winkeltjes en rijen met woonhuizen, geliefd bij forenzen die in Amsterdam werkten. Ook kwamen er enkele zijstraten, zoals de Korenbloemstraat, de Tamarindestraat en de Plataanstraat. Deze situatie duurde tot in de jaren -60. Vooral vanaf de jaren-70 is het dorp rap verder uitgebreid, tot aan de A10, de Gooiseweg, en de sporen van trein en metro. Van een lint werd het dorp een vierkant. Met in het hart het Dorpsplein, met winkels en het Dorpshuis. 

De Nieuwe Kern zal ervoor zorgen dat de vorm van het dorp verder gaat veranderen. Langzamerhand zal er een flinke ‘uitstulping’ ontstaan in zuidwestelijke richting. Ook het karakter wordt anders, grootsteedser. De vele mensen die hier gaan wonen zal met zich meebrengen dat hier eigen winkels en voorzieningen gaan komen. Het oude dorp aan de andere kant van het station zal een andere sfeer uitstralen, historisch, kleinschalig, en soms landelijk met verrassende elementen zoals enkele boerderijen, een mooi stukje veenweidegebied, twee kerken, een oud schoolgebouw, en veel verborgen geschiedenis. Om de hoek van het grootsteedse is dit enorm waardevol. Even een wandeling, even de stad uit. Het is belangrijk om te beschermen, voor de huidige, maar ook voor onze nieuwe inwoners. 

Verandering bij en door het spoor

In april 2025 is er een nieuwe lift geplaatst bij het station en heeft het station een vernieuwde entree gekregen, gemarkeerd met een wit luifel. Dit deel van het dorp heeft daardoor een wat andere aanblik gekregen. Deze verandering valt echter in het niet vergeleken bij de veranderingen die zich in de jaren-60 en -80 voltrokken. 

Door de aanleg van de metro in de jaren-60 werd de Rijksstraatweg afgesloten en werd alle (overgebleven) bebouwing aan de linkerkant van bovenstaande foto gesloopt. Inclusief de monumentale boerderij Strandvliet, gebouwd in 1750! Deze is te zien linksachter de kerk. Het tracé van de toekomstige metrolijn is goed te zien aan de witte zandlichamen boven en onder. 

Door de aanleg van de zuidtak spoorlijn van Schiphol naar Weesp in de jaren-80 werd bijna alle bebouwing die op de foto te zien is aan de overkant van de kerk gesloopt. Inclusief de oude Sint Joannesschool en het verenigingsgebouw Willibrordus. Dat gebouw had een grote zaal, waar tal van evenementen werden georganiseerd, van toneelvoorstellingen tot muziekavonden, van recepties tot optredens van nationale bekendheden. 

Op de foto is -gelukkig- nog wel het intact gebleven monumentale ensemble te zien van de pastorie, de Urbanuskerk, en de zomer- en winterhuizen van de beide hoeves Antoniushoeve en Wintershoven (vroeger Sophia’s hoeve). 

Vluchtelingenopvang

Door de huidige onrust in de wereld moeten veel mensen huis en haard verlaten om veilig te zijn. Ook de gemeente Ouder-Amstel neemt zijn verantwoordelijkheid en biedt zo plaats aan enkele honderden asielzoekers en Oekraïense vluchtelingen, die in Duivendrecht gehuisvest zijn. 

Het is echter niet de eerste keer dat Duivendrecht vluchtelingen opneemt. In 1914, tijdens de eerste wereldoorlog is er vanuit België een enorme vluchtelingenstroom ontstaan. Dit waren burgers die vreesden voor de wreedheden van de Duitsers, maar ook soldaten die deserteerden of afgesneden waren van hun legereenheid. Dit leidde vooral in het zuiden van Nederland tot grote problemen, zodat al snel besloten werd om de vluchtelingen over het hele land te verspreiden. Zo kwamen zij ook hier terecht. Er was een barakkenkamp ingericht op een braakliggend terrein aan de Duivendrechtsekade, die indertijd nog bij Duivendrecht hoorde. 

Aan de kade was toen schoenfabriek Larsen gevestigd, die blijkbaar een barak sponsorde. Want in een brief uit 1916 vragen zij B&W van de gemeente Ouder-Amstel of ze hun barak mochten vergroten. Larsen schrijft het volgende: “Nevensgaans zenden wij U eene teekening in duplo benevens beschrijving van eene door ons gewenschte vergrooting onzer Interneeringsbarak, waardoor een twintigtal Belgen meer kunnen gehuisvest worden. Beleefd verzoeken wij U Edelachtbare ons toe te staan deze vergroting uit te voeren”. 

Bas Smeulders